درمان قفل شدن زانوها در خواب، هنگام راه رفتن و ایستادن بدون جراحی

قفل‌شدگی زانو به وقوع می‌پیوندد و زانو در یک حالت بی‌حرکت باقی می‌ماند. یکی از نوع‌های کلاسیک قفل‌شدگی زانو زمانی رخ می‌دهد که فرد ناگهان نمی‌تواند زانوی خود را صاف کند و احساس می‌کند که چیزی در زانو باعث قفل شدن آن شده است. قفل‌شدگی زانو ممکن است با درد همراه باشد. زانو ممکن است به صورت قفل شده باقی بماند و یا با تکان دادن آن مشکل پس از چند لحظه برطرف شود. گاهی اوقات ممکن است زانو صدایی بدهد. تشخیص قفل‌شدگی زانو به راحتی امکان‌پذیر نیست و این عارضه ممکن است نشانه پارگی مینیسک زانو باشد. هر فردی که مینیسک زانو خود را پاره می‌کند، قفل نمی‌شود. نوع و محل پارگی مینیسک می‌تواند باعث قفل‌شدگی زانو، صدای تق‌تق زانو یا ناتوانی در صاف کردن پاها شود.

چرا زانویمان قفل می‌شود؟

قفل‌شدگی زانو بدان معنا است که زانو به طور مکانیکی قفل شده است و معمولاً به دلیل پارگی مینیسک یا شل شدگی در بدن (شل شدن یک قطعه از غضروف یا استخوان) که بین استخوان‌های زانو (فیمور و تیبیا) گیر افتاده است اتفاق می‌افتد.

گاهی اوقات ممکن است به نظر برسد که زانو قفل شده است زیرا مفصل در هنگام حرکت بسیار دردناک می‌شود. این ممکن است به دلیل ابتلا به برخی بیماری‌هایی که باعث زانو درد می‌شوند مانند آرتروز زانو، نقرس یا عفونت (آرتروز عفونی) ایجاد شود. در این موارد، غالباً زانو در هنگام حرکت در جهات مختلف به شدت دردناک می‌شود و مانند این است که در برابر صاف کردن آن یک مقاومت مکانیکی وجود دارد. به این عارضه “شبه قفل‌شدگی” گفته می‌شود.

 راه‌های تشخیص

زمانی که احتمال آسیب‌دیدگی مینیسک مانند پارگی آن که ممکن است باعث قفل‌شدگی زانو شود وجود دارد باید برای مشخص شدن میزان گستردگی جراحت، عکس‌برداری به وسیله اشعه ایکس یا ام آر آی انجام شود. به یاد داشته باشید که عکس‌برداری به وسیله اشعه ایکس برای مشاهده استخوان انجام می‌شود در حالی که‌ام آر آی برای مشاهده ساختار بافت نرم مانند مینیسک به کار برده می‌شود. مشاهده پارگی مینیسک در تصاویر ام آر آی به این معنی نیست که باید اقدامات درمانی خاصی انجام شود.

روش‌های درمان قفل شدن زانو

درمان قفل‌شدگی زانو به عوامل مختلف و شدت آسیب‌دیدگی بستگی دارد. برخی از این اقدامات درمانی عبارتند از:

 درمان‌های اولیه

در روش‌های درمانی اولیه برای بهبود قفل‌شدگی زانو از انجام هر گونه فعالیتی که باعث ایجاد درد می‌شود جلوگیری می‌شود. یکی از اقدامات اولیه این است که هر 4 ساعت یک مرتبه به مدت 15 دقیقه روی زانوی آسیب‌دیده یخ قرار داده و آن را بالا نگه داشت. ممکن است برای کمک به راه رفتن بدون درد و حفاظت از زانو در برابر خم شدن‌ها و چرخش‌های غیرضروری لازم باشد که از عصای زیر بغل یا پابند استفاده کنید. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی هم مانند ایبوپروفن معمولاً مؤثر واقع می‌شوند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یکی از روش‌هایی است که برای درمان قفل شدن زانوها به کار گرفته می‌شود.

اقدامات اولیه فیزیوتراپی شامل تمرین‌های بهبوددهنده تدریجی دامنه حرکتی و تمرین‌های تقویتی می‌شود که باعث تقویت عضلات و مراقبت از پا در هنگام حرکت می‌شوند. این روش‌ها بر کاهش تورم، مدیریت درد و بازیابی الگوی عادی راه رفتن متمرکز است. بیمار باید روی یک دوچرخه تمرینی با مقاومت کم رکاب بزنید زیرا این کار به حرکت دادن پا با حداقل درد کمک می‌کند در حالی که باعث وارد آمدن فشار وزن بدن بر زانو نمی‌شود. پزشک پس از کاهش درد و تورم، برنامه‌های درمانی را پیشرفته‌تر کرده و در نهایت به شما تمرینات چابک سازی و ضربه‌ای را ارائه می‌کند.

تحریک الکتریکی عصب (TENS) 

تحریک الکتریکی عصب نیز برای درمان و توان‌بخشی قفل شدن زانو مؤثر است.

تحریک الکتریکی عصب نوعی درمان پزشکی است که دران از پالس‌های الکتریکی کوچک برای ترمیم بافت، تحریک عضلات و افزایش حس و قدرت عضلات استفاده می‌شود. تحریک الکتریکی عصب با دستکاری عصب به کاهش درد کمک می‌کند که باعث کاهش احساس درد و ایجاد احساس گزگز می‌شود.

مزایای استفاده از روش تحریک الکتریکی عصب زیاد است که از آن جمله می‌توان از تسریع روند بهبودی، افزایش اثربخشی سیستم گردش جریان خون و بهبود حجم عضلات نام برد. به کمک روش تحریک الکتریکی عصب، درد کاهش یافته، قدرت و استقامت بدن، دامنه حرکتی، سرعت و قدرت انقباض عضلانی و نرخ جذب افزایش می‌یابد.

لیزر درمانی

در لیزر درمانی از طول موج‌های خاصی از نور برای درمان بیماری‌های ناتوان‌کننده‌ای مانند قفل‌شدگی زانو استفاده می‌شود. انرژی نور وارد سلول‌های آسیب‌دیده شده و فعالیت‌های سلولی را تحریک می‌کند که باعث کاهش درد در قسمت تحت درمان و تسریع روند بهبودی سلول‌های آسیب‌دیده می‌شود. زمانی که سلول‌ها بهبود یافتند، فرایند بهبودی تکمیل شده است.

اولتراسوند تراپی

برخی پزشکان استفاده از اولتراسوند درمانی را برای درمان برخی علل قفل‌شدگی زانو که به دلیل آسیب‌دیدگی مینیسک ایجاد شده است توصیه می‌کنند. در اولتراسوند درمانی از ابزار مخصوص و امواج صوتی با فرکانس بالا برای درمان بافت‌های آسیب دیده استفاده می‌شود. پزشک با ابزاری که به طور خاصی طراحی شده است، امواج اولتراسوند را روی پوست ناحیه آسیب دیده می‌تاباند.

طب سوزنی

روش طب سوزنی یکی از ایمن‌ترین و موثرترین روش‌های درمان و توانبخشی برای قفل کردن زانو است.

طب سوزنی یک روش درمانی است که از استفاده از سوزن‌های کوچک فلزی در قسمت‌های خاصی از بدن برای درمان استفاده می‌کند. طبق اصول طب سوزنی، به وسیله جریان انرژی که به آن “چی” می‌گویند، می‌توان سلامتی را در مسیرهایی که به آنها مریدان گفته می‌شود، مدیریت کرد. بیماری هنگامی رخ می‌دهد که جریان انرژی به هم خورده و توزیع متعادل آن در بدن از بین برود. با فروکردن دقیق سوزن‌ها در محل‌های مورد نیاز، به بازیابی جریان “چی” کمک می‌شود و باعث بهبودی بیمار می‌شود.

تمرینات ورزشی

برای درمان قفل کردن زانو می‌توان از ورزش درمانی نیز کمک گرفت.

تمرینات ورزشی زیر را می‌توان دو تا سه مرتبه در هفته برای تقویت عضلات پا و بهبود تعادل عضلانی انجام داد. این تمرینات پس از پیاده‌روی (یا تمرینات هوازی) و زمانی که عضلات گرم شده‌اند انجام دهید.

 خم کردن پایی که بالا نگه داشته‌اید

در این تمرین، عضلات داخلی ران تقویت می‌شوند تا تعادل مفصل زانو از عضلات خارجی ران که معمولاً قوی‌تر هستند حفظ شود. این تمرین را با استفاده از یک وزنه نیم کیلویی که به مچ پای خود وصل می‌کنید انجام دهید.

• روی یک صندلی بنشینید و یک پای خود را صاف کنید
• آن پا را به مدت یک دقیقه در همان حالت نگه دارید
• زانوی خود را خم کنید و پای خود را تا نیمه راه زمین پایین بیاورید (زاویه 45 درجه)
• این حالت را 30 ثانیه حفظ کنید
• به حالت اولیه بازگشته و یک دقیقه استراحت کنید
• حرکت را تکرار کنید
• این تمرین را 4 مرتبه برای هر پا تکرار کنید
• تمرین را با افزایش وزنه‌هایی که به مچ پای خود وصل می‌کنید سخت‌تر کنید

بلند کردن مستقیم پا

این تمرین باعث تقویت عضلات چهار سر ران می‌شود که پشتیبان مفصل زانو است. این تمرین را با استفاده از یک وزنه نیم کیلویی که به مچ پای خود می‌بندید شروع کنید.

• روی یک صندلی بنشینید و پای خود را صاف کنید و آن را روی یک صندلی یا نیمکت دیگر قرار دهید (پای شما باید صاف باشد)
• پای خود را در حالی که صاف نگه داشته‌اید، چند سانتی‌متر بلند کنید
• این حالت را 10 ثانیه حفظ کنید. به مدت 10 ثانیه به حالت اولیه خود بازگردید
• این حرکت را تا آنجا ادامه دهید که پای خود را بتوانید به مدت 3 دقیقه بالا نگه دارید
• این تمرین را به افزایش وزنه‌هایی که به مچ پای خود وصل می‌کنید سخت‌تر کنید

بلند کردن پا در حالت درازکش

این تمرین باعث تقویت عضلات چهار سر ران و فلکسورهای ران می‌شود. انجام حرکات مربوط به راه رفتن با کمک عضلات مرتبط که در خلاف جهت یکدیگر حرکت می‌کنند مانند عضلات چهار سر کوچک ران میسر می‌شود. برای انجام این تمرین:

• به پشت دراز بکشید و پای خود را به طور مستقیم دراز کنید و یک زانوی خود را خم کرده و بالا بیاورید و کف پای دیگر را روی زمین قرار دهید.
• عضلات ران راست را منقبض کنید تا زانوی شما صاف شود (زانو نباید قفل شود)
• به آرامی پای خود را بالا بیاورید تا زانوهای شما موازی شوند. سپس پای خود را پایین بیاورید
• این حرکت را در دوست 8 تا 12 تایی برای هر پا تکرار کنید
• برای سخت‌تر کردن تمرین: به اندازه 3 تا 5 شماره حالت پای خود را حفظ کنید

حالت نشسته با تکیه بر دیوار

این تمرین به تقویت عضلات چهار سر ران، همسترینگ، عضلات گلوتئوس و عضلات شکم کمک می‌کند. این حرکت یک جایگزین ضعیف‌تر و کم شدت تر برای اسکات و لانژ است. برای انجام این تمرین:

• به طوری که قسمت پایین کمر شما به یک توپ تمرینی حدود 40 سانتی‌متری تکیه داده شده است بایستید. پاهای خود را به اندازه عرض شانه باز کنید و به راحتی به دیوار تکیه بدهید. بدن باید صاف باشد.
• به تدریج زانوها و قسمت پایین بدن خود را خم کنید تا ران‌ها با سطح زمین موازی شوند.
• خیلی پایین نیایید و اجازه ندهید که زانوها جلوتر از پاها قرار گیرند.
• شکم را منقبض و کمر را صاف نگه دارید
• در پایین متوقف شوید و سپس برگردید
• این تمرین را در دوست 8 تا 12 تایی انجام دهید
• برای سخت‌تر شدن تمرین: مدت زمان توقف در پایین را تا 3، 5 یا حتی 10 شماره افزایش دهید.

پل

این تمرین به تقویت عضلات همسترینگ، گلوتئوس، پایین کمر و شکم کمک می‌کند. برای انجام این تمرین:

• به پشت دراز بکشید و دستان خود را کنار بدن قرار دهید به طوری که کف دست‌ها رو به زمین قرار گرفته باشد. کف پاها را روی زمین قرار داده و زانوهای خود را خم کنید
• با استفاده از عضلات گلوتئال (سرینی) و عضلات شکم، بدن و ران‌ها را به آرامی و با حرکات ملایم و کنترل شده از روی زمین بلند کنید.
• عضلات باسن را در بالا منقبض کرده و سپس آن را به آرامی پایین بیاورید (فشار را در شانه‌ها حفظ کنید اما با دست یا سر خود فشار وارد نکنید)
• اگر در عضلات همسترینگ خود احساس تنش کردید، این حالت برای شما دشوار است پس به تدریج حالت پل را کمتر کنید تا فشار برداشته شود.
• این تمرین را در 2 ست 8 تا 12 تایی تکرار کنید
• برای سخت‌تر شدن تمرین: حالت پل را به اندازه 3 تا 5 شماره حفظ کنید.

عمل جراحی

اگر روش‌های درمانی غیرجراحی اولیه برای رفع قفل‌شدگی زانو نتیجه مطلوب را به ارمغان نیاورده و علائم مکانیکی مانند عدم توانایی در صاف کردن زانو و صدای تق‌تق زانو همچنان ادامه دارد، در نظر گرفتن روش‌های جراحی ضروری خواهد بود.

در صورت لزوم انجام عمل جراحی، پزشک جراح در مورد روش‌های جراحی که به بهبود علائم مکانیکی کمک می‌کند، با شما مشاوره خواهد کرد. دو روش شامل برداشتن جزئی مینیسکوس (مینیسکتومی جزئی) و ترمیم مینیسکوس با بخیه لبه‌های آن مورد توجه قرار می‌گیرند. هر دوی این عمل‌ها با استفاده از اسکوپ درون مفصل (آرتروسکوپی) انجام می‌شوند.

در روش مینیسکتومی جزئی، بخشی از مینیسکوس پاره شده برداشته می‌شود تا بهبودی در علائم مکانیکی زانو حاصل شود. در حالت دیگر، با بخیه کردن لبه‌های مینیسکوس، تلاش می‌شود بهبودی در وضعیت آن ایجاد شود. این عمل‌ها با استفاده از اسکوپ درون مفصل انجام می‌شوند که امکان مشاهده و دسترسی به محل تخریب مینیسکوس را فراهم می‌کند.

به همین دلیل، در صورتی که روش‌های درمانی غیرجراحی بهبود قابل قبولی در قفل‌شدگی زانو نداشته باشند و علائم مکانیکی همچنان حاضر باشند، به مشاوره پزشک جراح مراجعه کنید تا روش جراحی مناسب برای شما را بررسی و توضیح دهد.